دانلود پایان نامه

دین

تاريخ نشان می­دهد كه دين­ورزي، قدمتي بسيار طولاني دارد. چنانكه مطالعات باستان­شناسان و انسان­شناسان نشان داده­اند، مذهب جزء لاينفك زندگي بشري در تمام اعصار بوده است (احمدي، فتحی­آشتیانی و عرب­نیا، 1385). ویل دورانت معتقد است: دين به اندازه­اي غني، فراگير و پيچيده است كه هيچ دوره­اي در تاريخ بشر، خالي از اعتقاد ديني نبوده است. اين كه حتي يك انسان بي­اعتقاد به دين، در شرايط نامطمئن بحران روحي و درماندگي به طور ناهشيار به خدا و نيروهاي ماوراءالطبيعي مي­انديشد و از او استمداد مي­طلبد، پديدة ثابت شده­اي است (خداپناهی، 1379).

اراية تعريف عملياتی از دين و دينداری همواره کاری سخت و بحث برانگيز بوده است. برخی از تعریف­هایی که از دین شده عبارتند از: دين كلمه اي عربي است به معناي جزا و پاداش و اعتقاد به خالق هستي و مجموعه قوانيني كه از جانب او بر بشر عرضه گرديده است و همچنين دين به معناي اطاعت و انقياد و آيين و شريعت است يعني وضع و تأسيس الهي كه مردم را به رستگاري هدايت مي­كند و شامل عقيده و عمل هر دو است (کوشا، 1376). دين مكتبي است كه از يكسري عقايد، اخلاق، قوانين و مقررات تشكيل شده و هدف آن راهنمايي انسان براي نيل به سعادت است (جوادي آملي). ويليام جيمز معتقد است كه دين هيجان منحصر به فرد است كه در انسان شكل مي­گيرد (جيمز، ترجمه قائني، 1370). در فرهنگ آكسفورد، دين به عنوان يك قدرت نامرئي برتر كه بر سرنوشت انسان حاكم و اطاعت از آن واجب می­باشد تعريف شده است. دين، يك نظام عملي بر اساس اعتقادات است كه از طریق رابطه­اي با ابعاد فردي و اجتماعي از سوي پروردگار به منظور ارشاد انسان­ها در مسير تكامل آن­ها ارسال شده است و شامل عقايد، باورها، نگرش­ها و رفتارهايي است كه با هم عجين شده و احساس يكپارچگي در فرد ايجاد مي­كند (آرين، 1379). در تحقيق چراغی و مولودی (1385) دينداری ميزان علاقه و احترام فرد به دين تعريف شده است. موضوع مهم در تعريف دين، يک بعدی يا چند بعدی دانستن آن است. تحقيقات اخير نشان دهندة اين موضوع است که اغلب پژوهشگران به سمت چند بعدی بودن دين گرايش يافته­اند. ويليام جيمز[1] در تلاش براي ارائه مفهوم كاربردي از دین، تعريف زير را ارائه مي­دهد: دین عبارت است از: تجربه و احساسی كه براي هر انساني، در عالم تنهايي و دور از همه وابستگي­ها روي مي­دهد. به طوري كه، انسان از اين مجموعه درمي­يابد كه بين او و آن چيزي كه آن را امر الهي مي­نامند رابطه­اي برقرار كرده است (جیمز، 1372). يونگ [2]مذهب را مشاهده بعضي عوامل نامرئي مي­داند كه اين تنها خاص انسان است و اعتقاد از نظر او تجربه و ادراك آن چيزي است كه انسان را منقلب مي­كند. بنا به اعتقاد يونگ مذهب بسياري از نيازهاي انسان را برآورده و خلاءهاي وجودي او را پر مي­كند. همچنين اطمينان، اميد و قدرت را در شخص قوت بخشيده، خصوصيات اخلاقي و معنوي را در فرد و اجتماعات استحكام مي­دهد و براي انسان پايگاه بسيار محكمي در مقابل مشكلات و مصائب و محروميت­هاي زندگي ايجاد مي­كند (اسماعيلي­بهبهانی،1380).

مطالعات گلاک[3] و استارک[4] درمورد چند بعدی بودن دين مورد توجه بسياری از پژوهشگران واقع شده. از مدل دينداری گلاک و استارک به طور کامل يا نسبی در بسياری از پژوهش­های مربوط به دينداری استفاده شده است. بر اساس اين مدل در همة اديان دنيا به رغم تفاوت­های موجود در جزئيات، ابعاد مشترکی وجود دارد. اين ابعاد شامل ابعاد اعتقادی[5] ، تجربه­ای[6] ، پيامدی (کاربردی)[7]، مناسکی[8] و فکری[9] هستند. بعد اعتقادی يا باورهای دينی عبارت است از باورهايی که انتظار می­رود پيروان آن دين به آن­ها اعتقاد داشته باشند. بعد تجربه­ای يا عواطف دينی ناظر بر عواطف، تصورات و احساسات مربوط به داشتن رابطه با خدا يا واقعيتی غايی است. بعد مناسکی يا اعمال دينی شامل اعمال دينی مشخصی شامل عبادات و اعمال مورد تأکيد دين است. بعد فکری يا دانش دينی مشتمل بر اطلاعات و دانستني­های مبنايی معتقدات هر دين است که مورد انتظار است پيروان هر دين آنها را بدانند. بعد پيامدی يا آثار دينی شامل انعکاس چهار بعد مذکور در زندگی روزمره پيروان آن است (سراج­زاده،1384).

در مورد تعریف دین نیز با مرور تعاریف ارائه شده از دین، به نظر می­رسد هر یک از تعاریف به بعدي از دین توجه داشته و کمتر تعریفی جامع از دین ارائه داده­اند. اما کامل­ترین تعریف دین از نظر آذربایجانی (1387)، تعریف مایکل پترسون است که معتقد است: « دین متشکل از مجموع­هاي از اعتقادات، اعمال و احساسات (فردي و جمعی) است که بر محور مفهوم حقیقت غایی، سامان یافته است». داوودي (1385) با بررسی دسته­بندي­هاي مختلف موجود، ابعاد دینداري و مؤلفه­هاي اصلی اسلام را شامل موارد زیر می­داند: 1- دانش و شناخت، 2- اعتقادات، 3- اخلاقیات، 4- آداب و سنن، 5- عبادات و شعایر دینی، 6- تعالیم اقتصادي، 7- تعالیم سیاسی و حکومتی. از بین ساختار چند لایه­اي اسلام، ناچار به بررسی تعدادی از لایه­ها ­اکتفا کرده و به ارزیابی عمل به باورهای دینی می­پردازیم.

 

[1] Jaimz V.

[2] Jung, C.g.

[3] Glock

[4] Stark

[5] belief

[6] experimental

[7] application

[8] ritual

[9] intellectual