دانلود پایان نامه

– مؤلفه­های هوش معنوی از نظر برخی صاحب­نظران

محققانى كه به مطالعه درباره هوش معنوى پرداخته اند، شاخص­هايى را براى درك بهتر اين مفهوم از هوش، شناسايى كرده­اند که در جدول2-3 ، برخى از مهم­ترين مؤلفه­هاى مربوط به هوش معنوى نشان داده شده است.

 

جدول2-3 مؤلفه­هاى هوش معنوى از نظر برخی صاحب­نظران

مؤلفه­های هوش معنوى مطالعه مربوط به آن
1-قابلیت تعالی فیزیکی و مادی[1]: به ظرفیت انسان براي ورود به سطوح نامتعارف و متعالی هوشیاري و نیز بالاتر رفتن یا فراتر رفتن از محدودیت­هاي عادي و جسمی گفته می­شود.

2-توانایی تجربه به حالات برتر آگاهی[2]: آگاهی از یک حقیقت غایی که ایجاد احساس یگانگی و وحدت  می­کنند، در آن همه مرزها ناپدید می­شوند و همه چیز در یک کل واحد یکی می­گردد. افرادي که از هوش معنوي برخوردار باشند می­توانند وارد این سطح از آگاهی و یا سایر حالات برتر معنوي مثل مراقبه و مکاشفه شوند.

3-توانایی یافتن تقدس در فعالیت­ها رویدادها و روابط روزمره[3]: تشخیص حضور الهی درفعالیت­هاي عادی. براي مثال ایمونز نشان دادد که تلاش هاي فردي روزمره را می­توان به اموري معنوي و مقدس تبدیل کرد.

4-توانایی بکارگیري منابع معنوي براي حل مسائل زندگی[4]: افرادي که ذاتا مذهبی هستند راحت­تر می­توانند با استرس­ها برخورد کنند، این افراد بیش از سایرین در بحران­هاي روحی و مشکلات معنایی فرصت براي یاد گرفتن می­یابند و از طریق این مشکلات رشد می­کنند.

5-توانایی انجام رفتار فاضلانه[5]: رفتارهاي درست و پسندیده­اي همچون بخشش، نشان دادن سخاوت، انسانیت، شفقت، و عشق ایثارگرانه و غیره که از زمان­هاي گذشته تاکنون پسندیده انگاشته شده­اند. ایمونز اظهار می­دارد که خودکنترلی هسته اصلی تمام این رفتارهاي فاضلانه است، و براي موفقیت در تمام حوزه­هاي زندگی لازم است و خودکنترلی نیز در مقابل هفت گناه کبیره قرار می گیرد که عبارتند از: شکم پرستی، تنبلی، غرور، خشم، حرص، شهوت، و حسد (ایمونز، 2000). ایمونز عقیده دارد که شناسایی این پنج بعد، اولین گام طراحی ساختار هوش معنوي است. این که این ویژگی­ها پنج تا هستند یا کمتر یا بیشتر هنوز قطعی نیست. ویژگی هاي معنوي از قبیل داشتن معنا و هدف در زندگی، احساس داشتن یک رسالت در زندگی، و چشم اندازي براي ایجاد دنیایی بهتر که معرف هوش معنوي هستند.

 

ایمونز 2000

در اين راستا نوبل ضمن تأييد مؤلفه هاي ایمونز، دو مؤلفه زير را به آن اضافه مي­كند؛

1-تشخيص آگاهانه اين موضوع كه واقعيت فيزيكي درون يك واقعيت بزرگتر و چند بعدي است و در تعامل لحظه به لحظه با آن و به صورت هوشيارانه و ناهوشيارانه صورت­بندي مي­شود.

2- پيگيري آگاهانه سلامت روان­شناختي، براي خود و جامعه جهاني (سهرابي، 1387)

 

نوبل 2001

 

1-ظرفیت­هاي اصلی[6]: علاقه­مندي به مسائل هستی و عالم وجود و مهارت­هایی مانند: تمرکز، الهام، و بصیرت.

2-ارزش­هاي اصلی[7]: پیوستگی و وحدت، مهربانی، احساس ثبات و تعادل، مسئولیت پذیري و عبادت.

3-تجربه هاي اصلی[8]: آگاهی از تجربه هاي غائی و معناي آنها ، تجربه­هاي اوج، احساس تعالی، و حالت­هاي هشیاري عمیق.

4- رفتارهاي پرهیزگارانۀ مهم[9]: حقیقت، عدالت، مهربانی، و پرستاري.

5- نظام نمادین[10]: موسیقی، رقص، استعاره، داستان.

6-حالت هاي مغزي[11]: از خود بی خود شدن و خلسه.

سیسک و تورنس

2001

1-توانایی یافتن معنایی عمیق درباره مسائل وجودی و هستی­شناسانه

2-توانایی استفاده از سطوح متعدد آگاهی برای تحلیل مسائل

3-توجه به فلسفه ارتباط میان مخلوقات و ارتباط آن­ها با وجودی برتر

 

واگان 2002

1-خودآگاهی[12]: شناختن استعدادها و خواسته­ها، ارزش­ها، نیازها و ویژگی­هاي منحصر به فرد خودمان.

2- خودانگیختگی[13]: پیش­شرط ضروري خوشحالی، ابتکار و بدیهه­گویی، یادگیري از طریق آزمایش و خطا و خلاقیت است.

3- چشم انداز محوري و ارزش محوري[14]: طبق اصول و باورهاي عمیق شخصی، تصمیم­گیري، رفتار و زندگی کردن است. چنین افرادي با اندیشه هایی همچون کمک به دیگران یا خدمت به اهداف متعالی برانگیخته می­شوند و با آرمان­هایشان زندگی می­کنند.

4- کل نگري[15]: توانایی دیدن الگوهاي بزرگ­تر، همراه با روابط و ارتباطات موجود بین اجزاي کل است. افراد کل­نگر توانایی دیدن مشکلات از زوایاي گوناگونی را دارند و ارتباط بین عوامل پیرامونی هر چیز را هنگام بررسی آن می بینند.

5-دگرخواهی[16]: وجود ویژگی دگرخواهی موجب می­شود که افراد با همدلی با یکدیگر کار کنند. هنگام نیاز، به سرعت به کمک یکدیگر می­شتابند و همکاري بین اعضا عمق بیشتري می­یابد. در چنین ارتباط بین افراد انسانی­تر می­شود افراد نگرش و رفتار بهتري با همدیگر دارند.

6- استقبال از تفاوت ها[17]: ارزش نهادن به دیگران و عقاید آنهاست ؛ یعنی تفاوت ها را به عنوان یک فرصت می­بینید و به این نکته باور دارند. این ویژگی همچنین کمک می­کند هنگام صحبت با کسانی که با وي موافق

نیستند یا حتی مخالفند، توانایی دیدن موضوع را از دیدگاه دیگران نیز به دست آورد.

7- استقلال رأي[18]: می­دانند چه می­خواهند و براي رسیدن به آن مناسب­ترین راه ممکن را انتخاب می­کنند.کسانی که استقلال رأي دارند، نظر مشورتی دیگران را می­شنوند و درباره آنها فکر می­کنند، اما در نهایت، از قالب­هاي درونی خود براي تصمیم­گیري استفاده می­کنند و اجازه نمی­دهند دیگران برایشان تصمیم بگیرند. آنان ذهن تحلیل­گري دارند و براي تصمیم گیري­هاي مستقل خود، از تحلیل­هاي شخصی­شان استفاده می­کنند.

8-تواضع و فروتنی[19]: مغرور نیستند، ولی عزّت نفس، اراده و اعتماد به نفس دارند و محدودیت­هاي خود را می­شناسند و می­دانند به تنهایی قادر به انجام کاري نیستند، به همۀ افراد امکان رشد می­دهند، از اشتباه کردن نمی­ترسند و امکان اشتباه را براي همه در نظر می­گیرند.

9-علاقه به طرح چراهاي بنیادي[20]: هرگز از پرسیدن دربارة چراها دست برنمی­دارند، همیشه به دنبال یافتن روش­هاي بهتر، دست­یابی به مسیرهاي بهتر و یافتن علل اصلی موانع پیش آمده هستند.

10-توانایی تغییر چارچوب هاي ذهنی[21]: افرادي که توانایی تغییر چارچوب­هاي ذهنی خود را دارند، یعنی این توانایی را دارند که به مسائل از زوایاي گوناگون نگاه کنند، بخصوص از زاویۀ دید دیگران. چنین افرادي چارچوب­هاي محدودکنندة ذهن خود را می­بینند و براي یافتن نگرش جدید، از آنها می­گذرند. براي مثال، به عنوان پدر یا مادر، نیازها و نحوة نگرش بچه ها را می­فهمند و با توانایی درك نگرش بچه­ها، هنگام بروز مشکلات، واکنش­هاي بهتري ارائه می­دهند و راه حل­هاي مناسب­تري می­یابند. در نتیجه، کشمکش کمتري در خانواده­شان روي می­دهد.

11-استفاده مثبت از مشکلات و چالش ها[22]: مهارت استفادة مثبت از مشکلات و چالش­ها موجب می­شود که افراد از اشتباه کردن نترسند و با اطمینان، کار خود را انجام دهند؛ شکست معنا ندارد ؛ زیرا هر گامی که به موفقیت منجر نگردد، درسی به افراد می­دهد و سپس افراد را براي دست­یابی به موفقیت مصمم­تر می­کند.

12-احساس رسالت[23]: به دنبال اهداف عمیق شخصی می­روند. در این مسیر، زندگی براي آنها زیبا می­شود و می­توانند تغییر مثبت و زیبایی  هر قدر کوچک در جهان به وجود آورند. احساس رسالت همیشه به معناي این نیست که رهبر بزرگی در جهان شوند. انسان می­تواند در شغلی که به نظر دیگران کوچک و معمولی است، با چنان عشقی کار کند که همگان این عشق را احساس کنند، عشقی که انگیزه­اش نیرویی درون فرد است که می­گوید: «باید چنین کنم» احساس رسالت به زندگی انسان آرامش،  و خوشحالی عمیقی می­دهد و موجب می­شود در وي چنان شور زندگی بدرخشد که الهام بخش دیگران شود. (رجایی، 1389)

 

زوهر و مارشال 2004

1-معنایابی: معنادار بودن فعالیت­هاي روزمره از طریق احساس هدفمندي و حس وظیفه­شناسی در رو به رو شدن با رنج­ها و مشکلات زندگی.

2-آگاهی: هوشیاری و خوددانایی رشد یافته

3-بخشش: داشتن صلح و آرامش نسبت به خویشتن

4-تعالی: حرکت فراتر از خویشتن منفرد به سوي کلیت به هم پیوسته

5-حقیقت: زندگی با پذیرش و گشاده­رویی، کنجکاوي و عشق براي تمام مخلوقات

 

امرام 2007

1-سطح بالایی از خودآگاهی

2-آگاهی جهانی و فراگیر

3-تسلط بر نفس

4-وجود معنوی / تسلط اجتماعی

 

ویلگزورث 2004 و 2005

1- تفکر انتقادي وجودي[24]: که عبارت است از استعداد تفکر انتقادي در باره گوهر وجود، واقعیت، گیتی، مکان، زمان و موضوعهاي وجودي و متافیزیک و توانایی تفکر درباره موضوع­هاي غیر وجودي مرتبط با وجود فرد.

2- معناسازی شخصی[25]: که عبارت است از توانایی استنتاج مفهوم و معناي شخصی از همه تجارب جسمی و ذهنی، از جمله توانایی ایجاد هدف زندگی.

3- آگاهی متعالی[26]: که عبارت است از استعداد تشخیص ابعاد و چارچوب­هاي متعالی خود، دیگران و دنیاي مادي در خلال حالت­هاي طبیعی هشیاري، همراه با استعداد تشخیص ارتباط آنها با خود فرد و با دنیاي مادي.

 4-گسترش خودآگاهی[27]: که عبارت است از توانایی داخل و خارج شدن از حالت­هاي بالاي هشیاري، مانند مدیتیشن، دعا و امثال آن.

 

 

دیوید. بی. کینگ 2009

1-خودآگاهی و عشق و علاقه افراد

2-سجایای اخلاقی

3-توانایی مقابله و تعامل با مشکل

4-تفکر کلی یا اعتقاد افراد

علی بدیع، الهام سواری، نجمه باقری 1389

 

[1] The capacity to transcend the physical and material

[2] The ability to experience heightened states of consciousness

[3] The ability to sanctify everyday experience

[4] Ability to utilize spiritual resources to solve problems

[5] The capacity to be virtuous

[6] Core Capacities

[7] Core Values

[8] Core Experiences

[9] Key Virtues

[10] Symbolic

[11] Brain States

[12] Self Awareness

[13] Spontaneity

[14] Vision and Value Led

[15] Holism

[16]Compassion

[17] Celebration of Diversity

[18] Field Independence

[19] Humility

[20] Tendency to ask fundamental why questions

[21] Ability to reframe

[22] The Positive Use of Adversity

[23] Sense of Vocation

[24] Critical Existential Thinking

[25] Personal Meaning Production

[26] Transcendental Awareness

[27] Conscious State Expansion