دانلود پایان نامه

هوش هيجاني:[1]

هيجانها هميشه مورد توجه انسان بوده است، زيرا در هر تلاش و در هر اقدام مهم بشري به طريقي نقش دارند پيشرفتهاي اخير در زمينه روانشناسي سلامت، بهداشت‌روان و طب رفتاري نقش هيجان در سلامت و بيماري انسانها مورد توجه قرار داده است(ليا و همكاران، 2003). لذا عبارت هوش‌هيجاني ابتدا در سال 1985 توسط وين پين[2] مطرح و توسط دانيل گلمن[3] در سال 1995 محبوبيت يافت. بيشترين پژوهشها در اين زمينه توسط پيتر سالووي و جان ماير در دهه 90 صورت گرفته است. مدل سالووي- ماير هوش‌هيجاني را بصورت ظرفيت درك اطلاعات هيجاني و استدلال در هنگام وجود هيجان تعريف مي‌كند آنها تواناهاي هوش‌هيجاني را به چهار زمينه تقسيم مي‌كنند:

1-‌توانايي درك و تشخيص دقيق هيجانهاي خود و ديگران

2-‌توانايي استفاده از هيجان‌ها براي تسهيل تفكر.

3- توانايي درك معاني هيجانها.

4_ توانايي مديريت و اداره كردن هيجانها(ماير و سالووي،1997).

شكل‌گيري اجزاي هوش‌هيجاني، ابتدا در سالهاي اوليه زندگي كودك انجام مي‌گيرد اگر چه شكل‌گيري اين ظرفيتها در خلال سالهاي مدرسه نيز ادامه پيدا مي‌كند، تواناييهايي هيجاني‌اي كه كودكان بعدها در زندگي كسب مي‌كنند بر پايه اين آموخته‌هاي سالهاي اول قراردارد و اين تواناييها مبناي احساسي تمام يادگيري‌هاست. گزارش مركز ملي برنامه‌هاي باليني نوزادان به اين نكته اشاره مي‌كند كه آگاهي كودك از وقايع مختلف با توانايي خواندن زود هنگام به اندازه ملاكهاي هيجاني و اجتماعي نمي‌توانند موفقيت كودكان را در مدرسه پيش‌بيني كنند ملاك‌هايي همچون متكي به نقس و علاقه‌مند بودن، دانستن اين كه چه رفتاري از آنان انتظار مي‌رود و چگونه در اوج تكانه بد رفتاري، جلوي خود را بگيرند، اينكه بتوانند صبر كنند، از دستورات پيروي كنند و براي درخواست كمك به معلمان رجوع كنند و هنگام همراهي با كودكان ديگر خواسته‌هاي خود را بيان نمايند.(گلمن، 1005. به نقل از پارسا،1383).

در مورد اينكه مي‌توان هوش‌هيجاني را افزايش داد يا خير، نظرات مختلفي وجود دارد ولي آنچه به صراحت مي‌توان بر آن تاكيد كرد اين است كه حتي اگر نتوان هوش‌هيجاني افراد را تغيير داد، شايد بتوان به افراد، مهارتهايي هيجاني را آموزش داد و به معلومات آنها در اين زمينه افزود. ماير معتقد است: هوش‌هيجاني يك نوع ظرفيت رواني براي معنا بخشي و كاربرد اطلاعات هيجاني است. افراد در مورد هوش‌هيجاني داراي ظرفيت‌هاي متفاوتي هستند، بعضي در حد متوسط و بعضي ديگر توانمند هستند. قسمتي از اين ظرفيت، غريزي و قسمتي ديگر حاصل آن چيزي است كه از تجارب ناشي مي‌شود و همين قسمت است كه مي توان بوسيله كوشش، تمرين و تجربه ارتقاء داد. سالووي(1997) نيز معتقد است كه بسياري از مهارتهايي كه قسمتي از هوش‌هيجاني هستند مي‌توانند ياد گرفته شوند. رواندرماني، مشاوره، مربي‌گري وآماده سازي‌راههايي هستند كه بوسيله آنها مي‌توان هوش‌هيجاني را افزايش داد. مفهوم هوش‌هيجاني بعنوان يك عامل سازمان‌دهنده براي تفكر و برنامه‌ريزي مربيان تعليم و تربيت به اثبات رسيده است و به كوششهاي پراكنده‌اي كه بعنوان پيشگيري اوليه محسوب مي‌شود، انسجام بخشيده وآنها را در يك ديدگاه متحد ارايه مي‌دهد. در مورد اكتساب هوش‌هيجاني مي‌توان گفت كه يادگيري مهارتهاي هيجاني از منزل و با تعامل كودك – والد شروع مي‌شود،بنابراين فرصتهايي يادگيري مهارتهاي هيجاني هميشه مساوري نيست(برادبري و گريوز، به نقل از ابراهيم، 1387).

اخيرا تحقيقات گسترده‌اي در خصوص اختلال در هوش‌هيجاني و اثرات آن بر كيفيت زندگي، موفقيت شغلي و تحصيلي، مقاومت در برابر استرس، سلامتي و كيفيت روابط اجتماعي و ازدواجي صورت گرفته است. اين مطالعات از تاثيرات هوش‌هيجاني بر موفقيت و شادكامي در زندگي حكايت دارد (نليس و همكاران،[4] 2009).

همچنين تحقيقات گسترده‌اي ارتباط مثبت بين ويژگي هوش‌هيجان و متغيرهاي مربوط به سلامت روان (براي مثال: پتريدز، پيتا و كوكيناكي[5]، 2007، شات، مال اوف، سيمانك، مك‌كينلي وهالندر[6]، 2002) و ارتباط منفي هوش‌هيجاني با آسيب شناسي رواني (براي مثال: مالترر، گلس و نيومن[7]، 2008 را تاييد نموده است. ضمن اينكه، اين صفت ميانجي مهمي درپاسخ به (براي مثال: ميكولاكزاك و لامينت[8]، 2008، ميكولاكزاك، روي[9]، لامينت، فيلي و دتيماري[10]، 2007).

علاوه بر اين به نظر مي‌رسد كه موفقيت تحصيلي دانش‌آموزان با هوش‌هيجاني در رابطه است دانش‌آموزاني كه در اين ويژگي از سطوح بالاتري برخوردارند از نمرات بالاتر و موفقيت تحصيلي بيشتري برخوردارند(جاگر[11]، 2003)و به احتمال كمتري ترك تحصيل مي‌كنند(پتريدز، فردريك سون و فارنهام[12]، 2004) اين ويژگي آشكارا بر عملكرد تحصيلي و رفتار نابهنجار دانش‌آموزان بخصوص آنهايي كه آسيب‌پذير هستند، اثرگذار است. يافته‌ها در خصوص دانش‌آموزان آسيب‌زا، همچون پرخاشجويي، آسيب‌پذير همچون آنها كه ترك تحصيل مي‌كنند نشان مي‌دهد كه هر دو گروه در ويژگي هوش‌هيجاني عملكرد ناكارآمدي دارند و بيانگر توانايي پائين آنها در مقابله با استرسها و سازگاري در روابط بين‌فردي و درون‌فردي كه از مولفه‌هاي هوش‌هيجاني است، مي‌باشد. از اين نقطه نظر، اخيراً مداخله‌هايي براي ارتقاء بهبود هوش‌هيجاني بخصوص براي كودكان، نوجوانان، مديران و افراديكه مشكلات عاطفي دارند، طراحي شده است(ميتوس، زيدنر و روبروتس،2002) كه يافته‌ها بيانگر تاثير آموزش اين مداخله‌ها بر شيوه‌هاي مقابله با فشار رواني دانش‌آموزان (شريفي، 1386)، ارتقاء سلامت روان افراد(اسماعيلي، 1386)، همچنين آموزش اين صفت به كاهش مشكلات رفتاري دانش‌آموزان نوجوان (فريمن، 2003) منتهي مي‌شود.

از نظر بار- آن [13]هوش هيجاني، مجموعه اي از تواناييهاي غير شناختي، دانشها و مهارتهايي است كه بر تـوانايي رويارويي موفقيت‌آميـز با خواسته‌‌ها، مقتضيات و فشـارهاي محيطي تاثـيرمي‌گذارد( بار- آن،1997. به نقل از شريفي درآمدي،1386) .

مدلهاي مختلفي براي تبيين هوش‌هيجاني ارائه شده است. اين مدلها در يكي از دو رويكرد توانايي‌مدار يا مختلط قرار مي‌گيرند. رويكرد توانايي- مدار، بگونه‌اي از هوش اشاره دارد كه بازتاب توانايي پردازش اطلاعات هيجاني است. در مقابل، رويكرد تركيبي معتقد است كه هوش‌هيجاني متشكل از عناصر رويكرد توانايي و صفات شخصيت است( كارسو، 2002) مدل چنـد عاملي هوش‌هيجاني بار-آن(1997) در رويكرد تركيبي قرارمي‌گيرد. اين ديدگاه هوش‌هيجاني را با شاخصهاي بين موقعيتي رفتار نظير همدلي، جرات و خوش‌بيني مرتبط مي‌داند در حالي‌كه ديدگاه توانايي و پردازش اطلاعات به توانايي نظير توانايي تشخيص ابراز هيجان و برچسب زدن به هيجان اشاره دارد(ديني,1382 ).

مدل تركيبي شامل طيف وسيعي از متغيرهاي شخصيتي است كه مخالف با مدل توانايي مايرو سالووي مي‌باشد كه كاملاً شناختي است. يك وجه كاملا متفاوت اين دو مدل، تفاوت ميان مفهوم”صفت ” و “پردازش اطلاعات” هوش‌هيجاني مي‌باشد. اين ديدگاه در بررسي هوش‌هيجاني، تحت‌الشعاع متغيرهاي شخصيتي(نظير همدلي، تكانشي، بروني)وساختارهاي كه همبستگي بالقوه با آنها دارند(مانند: انگيزشي، خودآگاهي و اميدواري) قرار مي‌گيرد(حسيني و همكاران، 1389).

[1] -Emotional  Intelligence

[2] vian pin

[3] –Daniel Golman

[4] -Nelis et all

[5] -Petrids Pita and Kokkinaki

[6] -Schute.Malouff.Simunck .Mc. kenly  and Hollander

[7] -Malteret.Glass and Newman

[8] – Mikolaiczak and Luminet

[9] – Roy

[10] – Fillee and De timary

[11] -Jaeger

[12] -Frederick son and Furnhaim

[13] – Bar on